اگر عمل دیسک گردن برای شما تجویز شده بهتر است عجله نکنید و اول تمام گزینههای غیر جراحی را بررسی کنید. مطالعات نشان میدهند که تا 90% بیماران دچار بیرونزدگی دیسک گردن، با استفاده از درمانهای غیرجراحی از جمله فیزیوتراپی و تزریقهای تخصصی در طول 4 تا 6 ماه توانستهاند درد و سایر علائم دیسک گردن را مدیریت کنند و کاهش دهند.
خوشبختانه تجربه متخصصان طب فیزیکی و توانبخشی ما در کلینیک گردن اصفهان هم این بوده که بسیاری از بیمارانی که برایشان عمل دیسک گردن تجویز شده بود، توانستند با دریافت یک یا دو دوره درمانهای غیرجراحی (مانند لیزر پرتوان، تکارتراپی و کشش گردنی)، تا حد قابلتوجهی بهبود پیدا کنند و جراحی را عقب بیندازند.
من هم میتوانم بدون جراحی درمان شوم؟
پاسخ به این سوال، به شدت و علائم دیسک گردن شما بستگی دارد. بهطورکلی بیرونزدگی دیسک گردن، معمولا چهار درجه دارد که از خفیفترین تا شدیدترین حالت به این ترتیب است، بیرونزدگی خفیف (bulging)، بیرونزدگی متوسط (Protrusion)، بیرونزدگی شدید (Extrusion)، و پارگی و جداشدگی دیسک (Sequestration).
 |
اگر بیرونزدگی متوسط (Protrusion) یا بیرونزدگی شدید (Extrusion) دیسک گردن دارید و علائم عصبی شدیدی مانند گزگز، بیحسی و ضعف شدید عضلات گردن و دست را تجربه نمیکنید، خوشبختانه هنوز فرصت استفاده از درمانهای غیرجراحی را دارید. استفاده از روشهای درمانی جایگزین جراحی، یعنی فیزیوتراپی دستی و با دستگاه و تزریقهای تخصصی برای بیرونزدگی متوسط میتواند باعث بهبود کامل و برای بیرونزدگی شدید میتواند باعث بهتعویقافتادن جراحی شود. |
 |
برای افراد دارای بیرونزدگی خفیف دیسک گردن، عمل دیسک گردن تجویز نمیشود و درمانهای محافظهکارانه به طور کامل درمان میکند. در نقطه مقابل، کسانی که معمولا چارهای جز انجام عمل دیسک گردن ندارند، افراد با مشکل پارگی و جداشدگی دیسک گردن هستند، اگر بخش جداشده مایع دیسک وارد کانال نخاعی شده باشد و با گزگز و بیحسی شدید، ضعف و خشکی گردن و شانه، و درد غیرقابلتحمل همراه شود، معمولا فقط مداخله پزشکی مانند جراحی میتواند فشار را از روی عصب بردارد. |
تقسیمبندی درجات مختلف فتق دیسک، معمولا بر اساس عکس ام آر آی گردن انجام میشود، اما موضوع تعیینکننده دیگر در انتخاب نوع درمان، علائم است. برای مثال، بیرونزدگی شدید ممکن است در یک فرد با علائم عصبی شدید همراه باشد و درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند، اما در فرد دیگر، همین شدت بیرونزدگی با درمانهای محافظهکارانه بهبود پیدا کند. پزشک با کنار هم قرار دادن نتیجه ام آر آی و علائم و سایر شرایط جسمانی فرد، تصمیم نهایی را برای انتخاب نوع درمان میگیرد.
درمانهای جایگزینِ عمل دیسک گردن کدام هستند؟
درمانهای غیرجراحی برای بیرونزدگی متوسط (Protrusion) و شدید (Extrusion)، در مرحله اول فیزیوتراپی دستی و با دستگاه است و در صورت بینتیجه بودن بعد از 6 جلسه، تزریقهای مداخلهای است.
برای بیرونزدگی متوسط دیسک گردن، ابتدا از فیزیوتراپی دستی و با دستگاه برای کاهش درد و التهاب استفاده میشود که در بیشتر مواقع میتواند نیاز به جراحی را برطرف کند. اگر فیزیوتراپی کافی نباشد، تزریقهای مداخلهای میتوانند به کاهش سریع التهاب و بازگشت فرد به زندگی عادی کمک کنند.
در بیرونزدگی شدید، باتوجهبه وضعیت فشار روی عصب، اثربخشی این درمانها متفاوت است. معمولا فیزیوتراپی درد را موقتاً کاهش میدهد، اما دیسک را ترمیم نمیکند. اما تزریقهای مداخلهای التهاب و درد را تا حد زیادی تسکین میدهند و جراحی را به تأخیر میاندازند.
هدف از روشهای جایگزین عمل دیسک گردن، درمان است نه تسکین موقت. فیزیوتراپی گردن، تزریقهای مداخلهای و انجام تمرینات اصلاحی اگر به طور کامل و به درستی انجام شوند، احتمال اینکه فرد را بهطورکلی از جراحی بینیاز کند، بالا است.
مرحله اول: فیزیوتراپی دستی و با دستگاه
هیچکدام از روشهای فیزیوتراپی، به تنهایی جایگزین عمل دیسک گردن نمیشوند اما بهکارگیری مرحلهای، هدفمند و ترکیبی چند روش میتواند برای درمان دیسک گردن و پیشگیری از جراحی بسیار مؤثر باشد. در مرحله اول، معمولا از روشهایی مثل لیزر پرتوان و تزریق نقاط ماشهای استفاده میشود تا ابتدا التهاب و درد اولیه کنترل شود.
در مرحله دوم بعد از کاهش درد و التهاب، برای آزادسازی گرفتگیهای عضلانی و آمادهسازی بافتها برای گرفتن درمان اصلی، از تکارتراپی و درای نیدلینگ کمک گرفته میشود. در نهایت، نوبت به کشش گردنی میرسد تا فشار مستقیم از روی دیسک و ریشههای عصبی برداشته شود. البته این ترتیب ممکن است برای هر بیمار تا حدی متفاوت باشد.
در جدول زیر، با اهداف بالینی هر کدام از روشهای فیزیوتراپی آشنا میشوید.
| روش درمانی | هدف بالینی |
|---|---|
| لیزر پرتوان و تزریق نقاط ماشهای | کنترل اولیه درد و التهاب |
| تکارتراپی و درای نیدلینگ | آمادهسازی عضلات برای ادامه درمان |
| کشش گردنی (Traction) | کاهش فشار بر دیسک |
لیزر پرتوان چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
در روش لیزر پرتوان، نور لیزر مثل سوخت عمل میکند و انرژی موردنیاز برای ترمیم طبیعی بخش آسیبدیده دیسک، مخصوصا در بیرونزدگی متوسط دیسک گردن (Protrusion) را تأمین میکند. در صورت اثربخش بودن لیزر پرتوان، مایع بیرونزده دیسک بهتدریج به داخل دیسک جذب میشود و فشار از روی عصب برداشته میشود.
برای بیرونزدگی شدید (Extrusion)، لیزر پرتوان تأثیر متفاوتی دارد و نمیتواند به بازجذب مایع دیسک و تغییر ساختار آن کمک کند، اما میتواند با کاهش التهاب اطراف عصب، کاهش گرفتگی عضلات گردن، و بهبود تغذیه بافتی، درد را تا حد زیادی کنترل کند.
اثربخشی لیزردرمانی تدریجی است و معمولا 1 تا 2 هفته بعد از شروع درمان، درد به طور قابلتوجهی کاهش پیدا میکند و بین 3 تا 6 ماه ماندگار است.
✅ نحوه انجام لیزر پرتوان
در روش لیزر پرتوان، از نور لیزر با انرژی بالا برای نفوذ به بافتهای عمقی گردن مانند عضلات، رباطها و حتی اطراف دیسک بینمهرهای استفاده میشود. با حرکت دادن پروب لیزر روی ناحیه درد در گردن، نور لیزر بهطور یکنواخت به بافتهای عمقی اطراف مهرههای گردن میرسد و به کاهش التهاب، افزایش گردش خون و تسریع ترمیم دیسک کمک میکند.
- تعداد جلسات: بین 6 تا 12 جلسه، معمولا 2 تا 3 بار در هفته
- زمان جلسات: حدود 15 دقیقه
⚠️لیزر پرتوان برای همه مناسب نیست!
در شرایط زیر، انجام لیزر پرتوان میتواند برای بیمار خطرناک باشد و به همین دلیل انجام نمیشود.
- اگر بیمار دچار علائم شدید فشردگی نخاع (بیاختیاری، ضعف شدید یا ناپایداری حرکتی) باشد، لیزر کافی نیست و ممکن است درمان قطعی بهتعویق بیفتد.
- اگر در ستون فقرات تومور یا ضایعه ناشناخته وجود داشته باشد، لیزر ممکن است رشد ضایعه را تحریک کند یا تشخیص بیماری را بهتعویق بیندازد.
- اگر پوست ناحیه درمان بسیار نازک یا حساس باشد، باید با دقت و تنظیم شدت مناسب انجام شود تا خطر سوختگی سطحی به حداقل برسد.
تزریق نقاط ماشهای چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
تزریق نقاط ماشهای، به تنهایی باعث درمان بیرونزدگی دیسک گردن نمیشود و یک روش درمانی مکمل برای مدیریت علائم و آمادهسازی فرد برای دریافت درمانهای اصلی است. تزریق نقاط ماشهای با باز کردن انقباضهای عضلانی، به فرد کمک میکند تا بتواند سایر درمانهای مؤثر در فیزیوتراپی بهویژه کشش گردنی (ترکشن) را دریافت کند.
در بیرونزدگی متوسط و شدید دیسک گردن، معمولا عضلات اطراف مهرههای درگیر بهدلیل درد و فشار عصبی، دچار گرفتگی شدید و به وجود آمدن نقاط ماشهای دردناک میشوند. این وضعیت اجازه نمیدهد فرد بتواند گردن خود را بهراحتی حرکت دهد یا تمرینهای فیزیوتراپی را انجام دهد، درحالیکه برای انجام روش کشش گردنی (traction) لازم است که عضلات گردن، منقبض نباشند تا فشار دیسک بهدرستی کاهش پیدا کند.
در چنین شرایطی، پزشک ابتدا با تزریق نقاط ماشهای عضلات منقبض را شل میکند، التهاب موضعی را کاهش میدهد و به فرد کمک میکند تا بتواند درمانهای بعدی را دریافت کند.
✅ نحوه انجام تزریق نقاط ماشهای
در روش تزریق نقاط ماشهای، پزشک متخصص با استفاده از سوزن نازک، دارویی مانند لیدوکائین (بیحسکننده موضعی) یا گاهی کورتون (کورتیکواستروئید) را مستقیماً به داخل عضلهای تزریق میکند که دچار اسپاسم شدید شده است. در بیرونزدگی دیسک گردن، این نقاط معمولاً در عضلات اطراف مهرههای C4 تا C7 قرار دارند.
اگر هدف فقط شلکردن عضله و کاهش فوری درد باشد، معمولاً از لیدوکائین استفاده میشود، چون اثر سریع و موقتی دارد. اما اگر التهاب موضعی مزمن یا درد مقاوم به درمان وجود داشته باشد، پزشک ممکن است از کورتون استفاده کند تا اثر ضدالتهابی قویتری داشته باشد.
⚠️تزریق نقاط ماشهای برای همه مناسب نیست!
برای افراد با شرایط زیر، تزریق نقاط ماشهای میتواند عوارض جدی داشته باشد و انجام نمیشود.
- اگر علائمی مانند بیاختیاری یا ضعف عصبی شدید دارید، این علائم ممکن است نشانه آسیب جدی باشند و نیاز به ارزیابی فوری برای جراحی دارند، نه تزریق.
- اگر در ناحیه گردن یا بدن دچار عفونت فعال هستید، تزریق ممکن است عفونت را به بافتهای عمقی منتقل کند.
- اگر باردار هستید و قرار است از کورتون استفاده شود، تزریق باید فقط در شرایط خاص و با تأیید پزشک انجام شود.
تکار تراپی چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
تکارتراپی در کنار لیزرپرتوان، تمرینات کششی، و تزریقهای مداخلهای میتواند در بعضی از موارد، فرد را از انجام عمل دیسک گردن بینیاز کند، یا آن را برای مدتها عقب بیندازد، البته میزان موفقیت و اثربخشی این روش، به عوامل مختلفی از جمله شدت علائم و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد.
در بیرونزدگی متوسط (پروتروژن)، تکارتراپی با استفاده از میدانهای الکترومغناطیسی و گرمای عمقی کنترلشده، همزمان چند فرایند درمانی را فعال میکند، افزایش خونرسانی، کاهش التهاب اطراف دیسک، و بهبود گرفتگی عضلات گردن. افزایش جریان خون باعث اکسیژنرسانی و تغذیه بهتر دیسک و بافتهای اطراف میشود، و کاهش التهاب هم فشار شیمیایی و فیزیکی روی اعصاب را کم میکند. از طرفی، شل شدن عضلات منقبض، موقعیت مهرهها را بهبود میدهد و فشاری که از بیرون به دیسک وارد میشود را کاهش میدهد.
نکته کلیدی اینجاست که تکارتراپی به تنهایی کافی نیست و زمانی واقعاً مؤثر است که با درمانهای مکمل دیگری مثل لیزرتراپی، تمرینات کششی و تمرینات تخصصی همراه شود.
در بیرونزدگی شدید (اکستروژن)، که دیسک پاره شده است، تأثیر تکارتراپی محدودتر است. در این شرایط، اگر هنوز علائم عصبی شدید وجود نداشته باشد، تکارتراپی میتواند نقش حمایتی و ضدالتهابی ایفا کند و فرد را برای دریافت درمانهای دیگر مانند تزریقهای مداخلهای آماده کند.
✅ نحوه انجام تکارتراپی
در تکارتراپی، از امواج فرکانس رادیویی برای انتقال انرژی به بافتهای اطراف ستون فقرات گردنی استفاده میشود. در این روش، فیزیوتراپیست یک الکترود را روی ناحیه گردن حرکت میدهد، درحالیکه الکترود دیگری در پشت قرار میگیرد. این امواج، گرمای ملایمی در عضلات و بافتهای عمیق ایجاد میکنند که جریان خون را افزایش میدهد، التهاب را کاهش میدهد، و اسپاسم عضلانی را بهبود میبخشد.
تکارتراپی دو حالت خازنی و مقاومتی دارد که در درمان دیسک گردن، از هر دو حالت استفاده میشود. حالت خازنی برای بافتهای سطحی مانند عضلات گردن و شانه به کار میرود و حالت مقاومتی برای بافتهای عمقیتر مانند رباطها، مفاصل بین مهرهای و بافتهای اطراف دیسک استفاده میشود.
- تعداد جلسات: بین 8 تا 12 جلسه، در طول یک ماه یا یک ماه و نیم
- زمان جلسات: بین 15 تا 30 دقیقه
⚠️تکارتراپی برای همه مناسب نیست!
در موارد زیر، انجام تکارتراپی نه تنها مفید نیست بلکه میتواند خطرناک و آسیبزا باشد.
- اگر باردار هستید (بهویژه در سهماهه اول)، اثرات گرما و میدانهای الکتریکی مشخص نیست و ممکن است خطراتی ایجاد کند.
- اگر در ناحیه موردنظر زخم باز یا عفونت فعال دارید، گرمای عمقی ممکن است باعث پخش عفونت یا تأخیر در ترمیم زخم شود.
- اگر دچار مشکلات قلبی-عروقی کنترلنشده هستید، گرمای سیستمیک و تحریک عصبی ممکن است فشار خون یا ضربان قلب را ناپایدار کند و بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
- اگر در مرحله حاد آسیب هستید (مثلاً رگبهرگ شدن یا التهاب شدید در روزهای اول)، در این مراحل، گرما ممکن است تورم و التهاب را افزایش دهد.
درای نیدلینگ چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
درای نیدلینگ به کاهش گرفتگی عصلات و بهبود عملکرد حرکتی گردن کمک میکند، اما یکی از کارکردهای اصلی آن آمادهسازی فرد برای دریافت درمان اصلی یعنی کشش گردنی است. درواقع این روش در کنار لیزرپرتوان و تزریق نقاط ماشهای، به کاهش درد و بهبود عملکرد حرکتی گردن کمک میکند تا فرد بتواند درمانهای مؤثرتری مانند کشش گردنی (ترکشن) و تمرینات ورزشی و اصلاحی را پیگیری کند.
بیرونزدگی متوسط و شدید دیسک گردن و فشار بر ریشههای عصبی باعث میشود که عضلات عمقی گردن (بهویژه عضلات اسپاسمدار اطراف مهرههای تا C5–C7) به شدت به این فشار واکنش نشان دهند و باعث گرفتگی و انقباض عضلات، و شکلگیری نقاط ماشهای دردناک شوند.
در این شرایط فیزیوتراپیست با وارد کردن سوزنهای نازک به نقاط حساس عضلانی باعث کاهش اسپاسم، بهبود خونرسانی و کاهش فشار غیرمستقیم روی ریشههای عصبی میشود.
✅ نحوه انجام درای نیدلینگ
در روش درای نیدلینگ، فیزیوتراپیست سوزنها را به نقاط مشخص در عضلات اطراف مهرههای گردن وارد میکند. سوزنها به خودِ دیسک وارد نمیشوند و روی بیرونزدگی دیسک هم تأثیری ندارند بلکه علائم همراه با آن مانند گرفتگی عضلات و درد را بهبود میبخشند.
- تعداد جلسات: بین 4 تا 8 جلسه با فاصله زمانی ۳ تا ۷ روز
- زمان جلسات: بین 15 تا 30 دقیقه
⚠️درای نیدلینگ برای همه مناسب نیست!
در مراحل حاد بیرونزدگی شدید دیسک گردن، درای نیدلینگ معمولاً در همان روزهای اول استفاده نمیشود، چون ممکن است با ایجاد تحریک اضافی باعث افزایش درد شود. این درمان معمولا بعد از تثبیت نسبی وضعیت حاد بیمار، یعنی معمولاً از هفته دوم به بعد بهعنوان بخشی از برنامه جامع توانبخشی اجرا میشود.
کشش گردنی چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
کشش گردنی با ایجاد فضای بیشتر بین مهرههای بین دیسک و برداشتن فشار از روی عصب، میتواند فرد را از عمل دیسک گردن بینیاز کند، یا آن را به تعویق بیندازد، بهطوریکه برخی مطالعات، نرخ موفقیت این روش برای بهبود دیسک گردن را 95% دانستهاند.
البته شرایط انجام این روش و پاسخی که بدن به این درمان میدهد، در میزان موفقیت آن بسیار مؤثر است. نکته مهم این است که کشش گردنی یا ترکشن حتما باید بعد از اینکه التهاب و گرفتگی عضلات گردن فرد بعد از بهکارگیری لیزر پرتوان، تزریق ماشهای یا داری نیدلینگ بهبود پیدا کرد، انجام شود تا واقعا اثر بگذارد.
در بیرونزدگی متوسط، کشش گردنی با افزایش فاصله بین مهرهها و کاهش فشار مکانیکی دیسک بر عصب، کمک میکند تا مایع دیسک بهتدریج به محل طبیعیاش برگردد، البته انجام تمرینات اصلاحی بعد از آن بسیار تعیینکننده است.
در بیرونزدگی شدید، کشش گردنی نمیتواند ماده بیرونزده را به داخل برگرداند، اما میتواند با کاهش اسپاسم عضلانی و بازتر کردن فضای اطراف عصب (فورامن)، فشار ثانویه، درد و التهاب را کنترل کند. این کار، هم ممکن است جراحی را برای فرد به تعویق بیندازد، هم با کاهش علائم و افزایش تحمل بیمار، او را برای دریافت سایر درمانهای غیرجراحی دیسک گردن (مانند تزریقهای مداخلهای یا تمرینات تخصصی) آماده کند.
کشش گردنی بهتنهایی یک اقدام موقتی است که فضای بین مهرهها را باز میکند و فشار روی عصب را کاهش میدهد، اما برای اینکه این اثر باقی بماند، باید عضلات اطراف ستون فقرات تقویت و تنظیم شوند. به همین دلیل، انجام منظم تمرینات اصلاحی در خانه، بخش ضروری از درمان است و بدون آن، ممکن است علائم مجدداً بازگردند.
✅ نحوه انجام کشش گردنی (ترکشن)
کشش گردنی روشی است که به صورت دستی یا با استفاده از دستگاه، باعث میشود تا به صورت ملایم و کنترلشده سر به سمت بالا یا بیرون کشیده شود و با افزایش فاصله بین مهرههای گردن، فضای بهتری برای عبور عصب فراهم شود.
در ترکشن دستی، فیزیوتراپیست با دستان خود، سر بیمار را در وضعیت خاصی نگه میدارد و نیروی کششی را بهآرامی در جهت محور ستون فقرات وارد میکند. این کار معمولاً بهصورت متناوب (کشش و رهاسازی) انجام میشود و حتما باید توسط متخصص طب فیزیکی انجام شود که در این زمینه تخصص و تجربه زیادی دارد.
در کشش با دستگاه، بیمار روی تخت مخصوصی دراز میکشد و یک کمربند یا نگهدارنده دور سر او بسته میشود. دستگاه، سر را بهآرامی با نیرویی مشخص به سمت بالا یا عقب میکشد. میزان نیرو، زاویه کشش و مدت زمان کشش توسط فیزیوتراپیست تنظیم میشود.
- تعداد جلسات: بین 6 تا 12 جلسه
- زمان جلسات: حدود 20 دقیقه
⚠️ کشش گردنی برای همه مناسب نیست!
کشش گردنی یک روش مؤثر است اما در موارد زیر میتواند بسیار خطرناک باشد و باعث تشدید آسیب دیسک گردن یا عوارض دیگر شود.
- اگر دچار ناپایداری مهرههای گردنی هستید، انجام کشش میتواند خطر فشردگی نخاع یا آسیب به اعصاب را افزایش دهد.
- اگر سابقه ضربه یا آسیب شدید به گردن دارید، ممکن است دچار تشدید آسیب شوید.
- اگر تومور یا عفونت فعال در ستون فقرات دارید، کشش میتواند باعث تحریک بافت درگیر یا گسترش آن شود.
- اگر پوکی استخوان شدید دارید، استخوانها تحمل فشار مکانیکی کشش را ندارند و احتمال شکستگی وجود دارد.
- اگر آرتریت روماتوئید پیشرفته با درگیری مفاصل گردنی دارید، کشش گردنی میتواند خطر ناپایداری و آسیب نخاعی را افزایش دهد.
- اگر فشار خون بالا یا بیماری قلبی کنترلنشده دارید، تراکشن ممکن است باعث تحریک سیستم عصبی خودمختار و ایجاد نوسانات خطرناک فشار خون شود.
- اگر در سنین پایین (کودکان و نوجوانان)هستید، به دلیل کامل نشدن رشد استخوانها، انجام کشش بدون بررسی دقیق ممکن است به صفحات رشد آسیب برساند.
مرحله دوم: تزریقهای مداخلهای
بعد از نتیجهبخش نبودن فیزیوتراپی (معمولا 6 جلسه)، و قبل از انجام عمل دیسک گردن، نوبت امتحانکردن تزریقهای مداخلهای است. اگر بیرونزدگی متوسط دیسک گردن را در بسیاری از موارد بتوان با روشهای فیزیوتراپی بهبود بخشید، برای بیرونزدگی شدید، این تزریقها روشهای قویتر مؤثرتری برای عقب انداختن عمل دیسک گردن هستند.
تزریقهای مداخلهای بهطور مستقیم ساختار دیسک (پروتروژن یا اکستروژن) را درمان یا بازسازی نمیکنند، بلکه هدف اصلی آنها کاهش التهاب، مدیریت درد، و بهبود عملکرد است تا فرد بتواند بدون جراحی به فعالیتهای روزمره برگردد یا جراحی را به تأخیر بیندازد.
در جدول زیر، نحوه اثرگذاری هر کدام از این روشها برای پیشگیری از عمل دیسک گردن را میبینید.
| نوع تزریق | هدف بالینی |
|---|---|
| اپیدورال استروئیدی | کاهش التهاب |
| بلوک عصبی | تسکین هدفند درد در عصب خاص |
| اوزون تراپی | کاهش التهاب و حجم دیسک |
| پی آر پی | تحریک ترمیم بافت |
| دیسکوژل | کاهش حجم دیسک |
اپیدورال استروئیدی چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
کارکرد اصلی تزریق اپیدورال استروئیدی، پایین آوردن التهاب و تسکین درد است. در بیرونزدگی متوسط، التهاب نقش اصلی را در ایجاد درد از گردن به شانه، بازو و دستها دارد.
به همین دلیل تزریق کورتون به ناحیه اپیدورال گردن، هم راحتتر میتواند التهاب و درد را کاهش دهد و هم ماندگاری تأثیر آن طولانیتر (تا حدود 6 ماه) است. داروی استروئیدی در فضای اطراف نخاع (بهویژه در نزدیکی مهرههای C7 تا T1 ) تزریق میشود تا با پایین آوردن التهاب، بدن بتواند خودش جذب بیرونزدگی دیسک را شروع کند.
در بیرونزدگی شدید، اگرچه التهاب هم مهم است اما علت اصلی درد، فشار فیزیکی مایع دیسک روی ریشه عصب است. به همین دلیل تزریق اپیدورال استروئید، معمولا فقط تا چند هفته میتواند درد را کنترل کند و به برداشتن فشار از روی عصب کمک زیادی نمیکند.
✅ نحوه تزریق اپیدورال استروئیدی
در این روش، پزشک با استفاده از سوزنی بلند و باریک، داروی استروئیدی را به فضای اپیدورال (ناحیهای در اطراف نخاع و ریشههای عصبی) تزریق میکند. این کار معمولاً با راهنمایی تصویربرداری (مثل فلوروسکوپی یا سونوگرافی) انجام میشود تا سوزن دقیقاً در جای درست قرار گیرد و از آسیب به ساختارهای حساس جلوگیری شود.
- ماندگاری اثر: بین 1 تا 6 ماه (باتوجهبه شدت بیرونزدگی)
بلوک عصبی چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
بلوک عصبی در بیرونزدگی متوسط، بهطور هدفمند به ریشه عصبی که تحت فشار قرار دارد تزریق میشود و باعث کاهش تحریکپذیری عصب، مهار انتقال سیگنالهای درد، و کاهش التهاب اطراف ریشه عصبی میشود. این کار باعث میشود درد رادیکولار (درد تیرکشنده به دست و شانه) به طور پایدار کاهش پیدا کند و جراحی تا ۳ الی ۶ ماه به تعویق بیفتد.
در این مدت، هم بدن این فرصت را پیدا میکند که فرایند طبیعی جذب بیرونزدگی دیسک را انجام دهد و هم فرد این فرصت را دارد که با انجام تمرینات فیزیوتراپی تخصصی و تقویت عضلات گردن، بهطورکلی از عمل دیسک گردن بینیاز شود.
در بیرونزدگی شدید (اکستروژن)، بلوک عصبی همچنان میتواند مفید باشد اما معمولاً اثر آن موقتی و محدودتر است. در این حالت، تزریق بیحسی و استروئید در اطراف ریشه عصبی میتواند برای مدتی (چند هفته) التهاب و درد رادیکولار را کاهش دهد، اما چون فشار مکانیکی ناشی از توده دیسکی همچنان باقی مانده است، این روش نمیتواند جایگزین جراحی شود.
✅ نحوه تزریق بلوک عصبی
در این روش، پزشک با کمک تصویربرداری دقیق (مثل فلوروسکوپی یا سونوگرافی)، سوزن را دقیقاً به نزدیکی ریشه عصبی مورد نظر در ناحیه گردن وارد میکند، نه در فضای عمومی اطراف نخاع (اپیدورال). این تزریق باعث «بلوک» یا قطع سیگنالهای درد از همان عصب خاص میشود. تفاوت اصلی این روش با تزریق اپیدورال استروئیدی در هدفگیری دقیقتر و متمرکزتر آن است.
- ماندگاری اثر: 1 تا 6 ماه (باتوجهبه شدت آسیب دیسک گردن)
اوزون تراپی چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
در بیرونزدگی متوسط، اثربخشی اوزون به محل تزریق آن بستگی دارد. اوزون را میتواند هم به داخل دیسک و هم به بافت اطراف آن تزریق کرد. اگر تزریق مستقیماً به داخل دیسک (Intradiscal) انجام شود، گاز اوزون باعث خشکشدن (دهیدراته شدن) بافت داخلی دیسک میشود و حجم آن را کاهش میدهد و فشار از روی ریشه عصبی برداشته میشود.
اما اگر اوزون اطراف دیسک تزریق شود، کاهش حجمی اتفاق نمیافتد، اما التهاب اطراف عصب کاهش پیدا میکند که باز هم به کاهش درد کمک میکند، هرچند معمولاً ماندگاری و قدرت اثر کمتر است. در هر دو حالت، اگر درمان با فیزیوتراپی مناسب همراه شود، اثربخشی بیشتر خواهد بود و در بسیاری از بیماران میتواند نیاز به جراحی را برطرف یا سالها به تأخیر بیندازد.
در بیرونزدگی شدید (اکستروژن)، اوزون تراپی نمیتواند مستقیماً قطعه جداشده را کوچک کند، اما میتواند با کاهش التهاب و فعالسازی سلولهای ایمنی کمک کند تا بدن بهتدریج این قطعه را جذب کند. اگر اوزون داخل دیسک یا نزدیک محل فتق تزریق شود، درد بیمار اغلب در عرض چند روز تا چند هفته کاهش پیدا میکند و او میتواند بدون نیاز فوری به جراحی، فیزیوتراپی را شروع کند.
با این حال، در اکستروژنهای شدید با فشار زیاد روی نخاع یا ضعف پیشرونده در اندامها، اوزون تراپی فقط بهعنوان یک راه موقت استفاده میشود.
✅ نحوه تزریق اوزون
پزشک مقدار کمی گاز اوزون (ترکیبی از اکسیژن فعال) را با استفاده از سوزن ظریف و تحت هدایت تصویربرداری (مثل فلوروسکوپ) یا به داخل دیسک یا اطراف دیسک بینمهرهای تزریق میکند. معمولاً این کار در شرایط استریل، بدون نیاز به بیهوشی و بهصورت سرپایی انجام میشود.
- ماندگاری اثر: بین 3 ماه تا 1 سال (باتوجهبه شدت آسیب دیسک گردن)
PRP چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
در بیرونزدگی متوسط (پروتروژن)، تزریق PRP فاکتورهای رشد و مواد ترمیمی را به داخل دیسک وارد میکند و علاوه بر کاهش التهاب اطراف ریشههای عصبی، به ترمیم تدریجی بخشهای آسیبدیده دیسک و تقویت لایههای بیرونی آن کمک میکند. با کاهش التهاب و بازگشت عملکرد طبیعی گردن، فرد میتواند تمرینات اصلاحی و فیزیوتراپی را پیگیری کند و به زندگی روزمره برگردد.
در بیرونزدگی شدید (اکستروژن)، که هسته دیسک از پوسته بیرون زده و ممکن است به نخاع یا ریشههای عصبی فشار فیزیکی زیادی وارد کند، پی آر پی بهطور مستقیم نمیتواند توده بیرونزده را جمع کند، اما با کاهش التهاب اطراف عصب، میتواند شدت علائم را کاهش دهد.
این تسکین موقت درد باعث میشود بیمار بتواند دورهای از فیزیوتراپی هدفمند را تحمل کند، و گاهی همین روند باعث بهبود وضعیت کلی گردن و کاهش فشار غیرمستقیم بر نخاع میشود. درواقع پی آر پی میتواند نقش «فرصتساز» داشته باشد تا از جراحی فوری جلوگیری شود و مسیر درمان محافظهکارانه (بدون جراحی) برای چند هفته تا چند ماه دنبال شود.
✅ نحوه تزریق پی آر پی
ابتدا مقدار کمی از خون خود بیمار گرفته میشود، سپس در دستگاه سانتریفیوژ چرخانده میشود تا پلاسمای غنی از پلاکت و فاکتورهای رشد از آن جدا شود. این ماده بیولوژیک سپس با سوزن ظریفی به داخل دیسک بینمهرهای یا اطراف آن (بسته به تشخیص پزشک) تزریق میشود. هدف از این تزریق، تحریک فرایند طبیعی ترمیم بافت دیسک، کاهش التهاب، و بازسازی نسبی بافت آسیبدیده است. در طول تزریق، بیمار معمولاً فقط بیحسی موضعی دریافت میکند و نیازی به بیهوشی نیست.
- ماندگاری اثر: 1 سال یا بیشتر
تزریق دیسکوژل چگونه به پیشگیری از جراحی کمک میکند؟
در میان تزریقهای تخصصی، دیسکوژل یکی از مؤثرترین تزریقها برای پیشگیری از جراحی است. در بیرونزدگی متوسط (پروتروژن) که در آن دیسک هنوز پاره نشده ولی بخش مرکزی آن کمی بیرونزده و به عصب فشار میآورد، تزریق دیسکوژل میتواند در درمان و پیشگیری از عمل دیسک گردن بسیار مؤثر باشد.
دیسکوژل بهصورت ژل استریل داخل دیسک تزریق میشود و با جذب آب از هسته دیسک باعث کاهش فشار داخلی دیسک و کوچکشدن حجم آن میشود، در نتیجه با کاهش فشار مکانیکی از روی ریشههای عصبی، دردهای انتشاری (مثل تیر کشیدن به شانه و بازو) هم بهتدریج فروکش میکنند.
در بیرونزدگی شدید (اکستروژن) هم دیسکوژل همچنان میتواند مفید باشد و جراحی را عقب بیندازد، اما تأثیر آن محدودتر و بیشتر موقتی است. چون در این حالت، بخشی از دیسک پاره شده و از جای خودش بیرون زده است، ژل نمیتواند مستقیماً وارد آن قطعه شود، اما با کاهش فشار داخل دیسک و خشککردن آن، باعث میشود بدن بتواند بهتدریج توده بیرونزده را جذب کند.
دیسکوژل برای بیرونزدگی شدید دیسک گردن، با کاهش التهاب اطراف عصب و تسکین درد راهی برای کنترل درد، شروع زودتر فیزیوتراپی، یا بهدست آوردن زمان برای تصمیمگیری درباره جراحی محسوب میشود.
✅ نحوه تزریق دیسکوژل
تزریق دیسکوژل معمولاً تحت بیحسی موضعی و با هدایت تصویربرداری (فلوروسکوپی یا سیتیاسکن) انجام میشود. در این روش، پزشک با استفاده از سوزنی نازک، مقدار کمی از ماده دیسکوژل (یک ژل حاوی الکل و سلولز که خاصیت انعقاد دارد) را به داخل هسته دیسک آسیبدیده تزریق میکند. این ماده باعث خشکشدن و کوچکشدن بخش بیرونزده دیسک میشود، بدون آنکه به بافتهای اطراف آسیب برساند.
- ماندگاری اثر: 2 تا 5 سال
سوالات متداول
اوزون برای دیسک گردن مؤثرتر است یا دیسکوژل ؟
تزریق دیسکوژل معمولاً اثر قویتر و ماندگارتری نسبت به اوزون تراپی دارد، زیرا مستقیماً وارد فضای داخلی دیسک شده و با خشککردن بخشی از بافت بیرونزده، فشار را کاهش میدهد. در مقابل، اوزون بیشتر در اطراف دیسک تزریق میشود و نقش ضدالتهابی و تسکینی دارد. در موارد بیرونزدگی خفیف تا متوسط، هر دو مؤثرند، اما در موارد متوسط تا شدید، دیسکوژل اثربخشی بالاتری دارد.
بهطور معمول چند جلسه فیزیوتراپی باعث درمان دیسک گردن میشود؟
تعداد جلسات فیزیوتراپی بسته به شدت فتق دیسک و پاسخ بدن بیمار متفاوت است، اما بهطور معمول بین ۱۰ تا ۲۰ جلسه اولیه برای کنترل درد و بهبود حرکت توصیه میشود. ادامه جلسات تقویتی و تمرینی ممکن است در طول ۸ تا ۱۲ هفته تکمیل شود. تداوم تمرینات در خانه و اصلاح سبک زندگی برای ماندگاری نتیجه ضروری است.
آیا تزریق اوزون تراپی درد دارد؟
تزریق اوزون تراپی معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و درد آن خفیف و قابلتحمل است. ممکن است هنگام ورود سوزن یا تزریق گاز، احساس فشار یا سوزش جزئی ایجاد شود، اما این حالت موقتی است. در اغلب بیماران، پس از پایان تزریق احساس ناراحتی مختصر وجود دارد که طی چند ساعت تا یک روز برطرف میشود.
چه زمانی نباید تزریق PRP برای دیسک گردن انجام شود؟
در مواردی که بیرونزدگی دیسک شدید باشد و به نخاع یا ریشههای عصبی فشار فیزیکی زیادی وارد شده باشد (مثلاً با ضعف عضلانی یا بیاختیاری همراه باشد)، تزریق PRP توصیه نمیشود. همچنین در بیماران مبتلا به سرطان، عفونت فعال، بیماریهای خونی شدید، یا مصرف داروهای ضدانعقاد، این روش نباید انجام شود. بررسی MRI و ارزیابی دقیق قبل از تزریق ضروری است.
تزریق اپیدورال استروئیدی چه عوارضی دارد؟
تزریق اپیدورال معمولاً ایمن است، اما در برخی موارد ممکن است عوارضی مانند سردرد، بیحسی موقت، سرگیجه، افزایش قند خون موقت یا در موارد نادر، عفونت یا آسیب عصبی ایجاد شود. اگر تزریق تحت هدایت تصویربرداری و توسط پزشک با تجربه انجام شود، احتمال بروز عوارض بسیار کم است.
