فشردگی یا گیرافتادگی عصب گردن (رادیکولوپاتی گردنی) یعنی یک یا چند عصب در ناحیه گردن، به دلیل فشار ناشی از بیرونزدگی دیسک، آرتروز یا تنگی کانال نخاعی، تحتفشار قرار گرفتهاند. فشردگی عصب گردن معمولاً با علائمی مثل تیرکشیدن گردن تا دست، بیحسی و گزگز در شانه، بازو یا انگشتان، و ضعف عضلانی همراه است. گیرافتادگی عصب گردن معمولا خطرناک نیست، اما اگر علت آن مزمن باشد یا بهموقع روند درمانی آن طی نشود میتواند به مشکلات و محدودیتهای بیشتری در ناحیه گردن دامن بزند.
فشردگی یا گیرافتادگی عصب گردن
گیرافتادگی عصب گردن
فشردگی یا گیرافتادگی عصب گردنی زمانی رخ میدهد که یک یا چند عصب در ناحیه گردن زیر فشار قرار بگیرد و نتواند بهدرستی کار خود را انجام دهد. این فشار معمولاً به دلیل بیرونزدگی دیسک (فتق دیسک بینمهرهای)، آرتروز گردن (رشد زائدههای استخوانی در اثر افزایش سن) یا تنگی کانال نخاعی ایجاد میشود (منبع).
مثلاً دیسکی که از جای طبیعی خود خارج شده یا خارهای استخوانی ناشی از آرتروز، فضای عبور عصب را تنگ میکند و عصب را تحتفشار قرار میدهند. در نتیجه این فشار، فرد دچار علائمی مانند گردن درد تا شانه و دست، احساس گزگز و مورمور شدن دستها و انگشتها، بیحسی و حتی ضعف عضلات دست و بازو میشود.
علت گیرافتادگی عصب گردن چیست؟
گیرافتادگی عصب گردن معمولاً به دلیل مشکلات ستون فقرات مانند بیرونزدگی دیسک گردن یا آرتروز گردن ایجاد میشود (منبع). هر یک از این مشکلات میتوانند فضای عبور عصب را تنگ کنند و باعث درد و خشکی گردن شوند. درحالیکه این دو علت برخی علائم مشترک دارند، از نظر نحوه شروع درد، شدت علائم، و گروههای در معرض خطر باهم تفاوت دارند. علائم شما بیشتر شبیه کدام مورد است؟
بیرونزدگی دیسک گردن
✅ درد ناگهانی و شدید که میتواند به بازو و دست انتشار پیدا کند.
✅ احتمال ضعف عضلانی و دشواری در گرفتن اشیا.
✅ ممکن است پس از بلند کردن جسم سنگین، ضربه به گردن، یا حرکات ناگهانی ایجاد شود.
✅ در افراد بین ۳۰ تا ۵۰ سال شایعتر است.
آرتروز گردن
✅ درد تدریجی که به مرور زمان شدیدتر شده و معمولاً مزمن است.
✅ ممکن است با خشکی و کاهش انعطافپذیری گردن همراه باشد.
✅ معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال رخ میدهد.
✅ میتواند ناشی از افزایش سن، وضعیت بدنی نامناسب، و مشکلات ژنتیکی ستون فقرات باشد.
بیرونزدگی دیسک
زمانی که هسته داخلی دیسک (مایع دیسک) به لایه بیرونی آن فشار بیاورد، بیرونزدگی یا پارگی دیسک ایجاد میشود. در این صورت مایع دیسک مستقیماً به ریشههای عصبی فشار وارد میکند. در واقع، آنچه باعث ایجاد مشکل میشود خود دیسک نیست، بلکه فشار مستقیم و شدید ناشی از بیرونزدگی دیسک گردن است که اصطلاحاً به آن «گیرافتادگی یا فشردگی عصب» گفته میشود(منبع).
علائم
اگر درگیری عصب گردن به دلیل بیرونزدگی دیسک باشد، معمولا با این علائم همراه میشود.
- درد شدید، تیرکشنده و ناگهانی که از گردن به سمت شانه، بازو و انگشتها امتداد پیدا میکند و گاهی شبیه شوک الکتریکی است.
- احساس بیحسی، گزگز یا مورمور شدن در قسمتی از بازو یا دست، بهویژه انگشتانی که توسط آن عصب خاص کنترل میشوند.
- ضعف واضح عضلانی در بازو یا دست، بهطوریکه ممکن است فرد نتواند بهراحتی اجسام را نگه دارد یا بلند کند.
- تشدید قابل توجه درد با حرکات خاص گردن (مثلاً چرخاندن سر یا خمکردن گردن به یک سمت خاص)، زیرا این حرکات فشار روی عصب را افزایش میدهند.
آرتروز گردن
آرتروز گردن نوعی فرسودگی تدریجی مفاصل و مهرههای گردنی است که معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال دیده میشود. آرتروز گردن به مرور زمان باعث تشکیل زائدههای استخوانی (خار استخوانی) و ضخیمشدن رباطها میشود فضای عبور عصبها را تنگ میکند و آنها را فشرده میکند.
در اثر آرتروز، مفاصل فاست که در پشت ستون فقرات قرار دارند هم دچار التهاب و ساییدگی میشوند (سندرم مفصل فاست) که باعث تورم، التهاب و فشار اضافی بر روی اعصاب گردن میشود.
علائم
اگر درگیری عصب گردن به دلیل آرتروز گردن باشد، معمولاً با این علائم همراه میشود.
درد تدریجی و مزمن که از گردن شروع میشود و اغلب به سمت شانه و بازو گسترش پیدا میکند. این درد معمولاً مبهم است و با حرکت گردن تشدید میشود.
بیحسی، گزگز و مورمور شدن که بهتدریج در بازو و انگشتان ظاهر میشود و معمولاً شدت آن بهاندازه بیرونزدگی ناگهانی دیسک نیست.
سفتی و کاهش انعطافپذیری گردن که حرکتدادن سر و گردن را برای فرد دشوار میکند.
ضعف عضلانی خفیف تا متوسط در بازو یا دست که معمولاً بهآرامی ظاهر میشود و پیشرفت میکند.
افزایش درد و ناراحتی هنگام خمکردن گردن به عقب، چراکه این حرکت فضای عبور عصب را تنگتر میکند و فشار روی آن را افزایش میدهد.
چه کسانی بیشتر در معرض هستند؟
بعضی از عوامل محیطی، سبک زندگی و البته ژنتیک باعث میشود که برخی افراد بیشتر در معرض گیرافتادگی یا فشردگی عصب گردن قرار بگیرند.
- افراد مسن: با افزایش سن، ستون فقرات دچار تغییرات تخریبی مانند کاهش ضخامت دیسکها و رشد خارهای استخوانی میشود که ممکن است به اعصاب گردن فشار وارد کنند.
- افراد دارای مشاغل تکراری: انجام حرکات مکرر، مانند تایپکردن یا استفاده از ابزارهای دستی، میتواند باعث التهاب بافتهای اطراف اعصاب گردن شود.
- افراد دارای اضافهوزن و چاقی: وزن اضافی فشار بیشتری بر ستون فقرات و مفاصل وارد میکند و میتواند منجر به فشردگی اعصاب در گردن، کمر و زانوها، شود.
- افرادی که دچار آسیبهای فیزیکی شدهاند: ضربههای ناشی از تصادف، شکستگی یا آسیب به عضلات و رباطها میتوانند به اعصاب گردن فشار وارد کند و باعث فشردگی آنها شوند.
درمان فشردگی (گیرافتادگی) عصب گردن
برای درمان فشردگی عصب گردن در کلینیک گردن اصفهان، ابتدا پزشک از طریق انجام ام آر آی گردن و نوار عصب و عضله تشخیص میدهد که علت فشردگی عصب گردن چیست و شدت آن چقدر است. بعد از آن باتوجهبه شدت علائم و علت زمینهای، یک برنامه درمانی ویژه برای مراجعهکننده طراحی میکنند.
در موارد خفیف تا متوسط، ما در این کلینیک از درمانهای تأییدشدهای مانند فیزیوتراپی تخصصی (از جمله لیزر پرتوان)، حرکات اصلاحی و تمرینات کششی استفاده میکنیم که طبق تحقیقات پزشکی در ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد، بدون جراحی باعث بهبودی چشمگیر میشوند. همچنین در صورت لزوم و برای کاهش سریع التهاب و تسکین درد، تزریق استروئید اپیدورال (ESI) انجام میشود.
در موارد محدود و درصورتیکه علائم با روشهای غیرجراحی بهبود پیدا نکند و فرد دچار ضعف عضلانی شدید شده باشد، پزشک او را به جراح گردن معرفی میکند.
۵ تمرین برای کاهش فشردگی عصب گردن در خانه
گیرافتادگی یا فشردگی عصب گردن معمولاً از طریق درمانهای تخصصی مانند فیزیوتراپی، تزریق یا جراحی بهبود پیدا میکند، اما انجام برخی از تمرینات ورزشی میتواند به مدیریت علائم همراه با آن کمک کند.
این تمرینات ساده میتوانند به کاهش علائم فشردگی عصب گردن (درد و سفتی گردن) تا حدی کمک کنند؛ اما مانند هر فعالیت بدنی دیگری هنگامی که بدن شما دچار درد یا مشکلی است، حتما باید بعد از مشورت با پزشک انجام شوند تا از ایجاد آسیب بیشتر پیشگیری شود.
خمشدن به پهلو
حرکت «خمشدن به پهلو» به کاهش تنش و گرفتگی در گردن و کمر کمک میکند و عضلات این نواحی را تقویت میکند.
- صاف بایستید و دستان خود را در بالای سر به هم قفل کنید.
- سر و گردن را کاملاً صاف نگه دارید.
- بهآرامی از ناحیه کمر و پهلو به سمت راست خم شوید و سپس بهآرامی به حالت اول برگردید و به سمت چپ خم شوید.
- توجه کنید که هنگام انجام این حرکت، بدن به جلو یا عقب خم نشود.
- این حرکت را ۱۰ بار تکرار کنید.
چرخش و بالا انداختن شانهها
حرکتدادن شانهها به کاهش تنش در گردن کمک میکند و برای تسکین سردرد ناشی از فشردگی عصب و گرفتگی عضلات گردن هم مفید است.
- ابتدا بهآرامی شانهها را به سمت بالا (به طرف گوشها) ببرید و سپس پایین بیاورید. این حرکت را ۳۰ ثانیه تکرار کنید.
- چند ثانیه استراحت کنید.
- در مرحله بعد، شانهها را به سمت جلو و بالا (به سمت گوشها) ببرید و سپس به سمت عقب و پایین بچرخانید و کتفها را به هم نزدیک کنید.
- این حرکت چرخشی را ۳۰ ثانیه ادامه دهید و سپس جهت حرکت را برعکس کنید.
حرکت چرخشی کمر و گردن
حرکت چرخشی (پیچش) هم به تسکین گرفتگی عضلانی و هم بیحسی ناشی از فشار عصبی کمک میکند.
- روی یک صندلی راحت بنشینید، کف پاها روی زمین و پشت کاملاً صاف باشد.
- دست راست را روی زانوی چپ بگذارید و بهآرامی بالاتنه و گردن را به سمت چپ بچرخانید.
- در این وضعیت ۵ ثانیه بمانید و سپس به حالت اول برگردید.
- همین حرکت را برای سمت دیگر نیز تکرار کنید. دست چپ روی زانوی راست، چرخش به سمت راست و نگهداشتن برای ۵ ثانیه.
چرخاندن سر
حرکت «چرخاندن سر» کمک میکند تا گردن انعطاف بیشتری پیدا کن و دامنه حرکتی آن افزایش پیدا کند. ممکن است سفتی گردن باعث شود که انجام این تمرین کمی دشوار باشد، اما به مرور و با دنبالکردن توصیههای فیزیوتراپ آسانتر میشود.
- در حالتی راحت بنشینید یا بایستید و به روبهرو نگاه کنید.
- بهآرامی سر خود را به یک سمت بچرخانید تا جایی که بتوانید از بالای شانه پشت سر را نگاه کنید.
- در این حالت به مدت ۵ ثانیه بمانید.
- سپس سر را به حالت اولیه (روبهرو) برگردانید.
- حالا همین حرکت را برای سمت دیگر انجام دهید.
- این تمرین را ۱۰ بار تکرار کنید.
حرکت کششی عصب اولنار با حوله
عصب اولنار از گردن شروع میشود و تا دست ادامه دارد. اگر علت درد گردن، گیرافتادگی عصب اولنار باشد، این حرکت کششی به کاهش علائم آن کمک کند.
- در دستی که سمت عصب فشرده است یک سر حوله را بگیرید و دست را در کنار سر قرار دهید.
- بگذارید سر دیگر حوله از پشت کمرتان آویزان شود و آن را با دست دیگر در قسمت پایین پشت بگیرید.
- حالا حوله را با دست بالایی به سمت بالا بکشید.
- سپس با دست پایینی حوله را به سمت پایین بکشید.
- دقت کنید که این کشش را در بالا یا پایین نگه ندارید، بلکه دستها باید بهآرامی و مداوم حرکت کنند.
- این تمرین را به مدت ۳۰ ثانیه انجام دهید.
سوالات متداول
آیا فشردگی عصب گردن خوب میشود؟
در بیشتر موارد، فشردگی عصب گردن یا رادیکولوپاتی گردنی با روشهای ساده و غیرجراحی، مثل استراحت کوتاهمدت، داروهای ضدالتهاب و فیزیوتراپی، بهبود پیدا میکند.
علائم تحتفشار بودن عصب گردن چیست؟
علائم رایج شامل درد تیرکشنده که از گردن به سمت بازو، دستها و انگشتان حرکت میکند، احساس گزگز یا مورمورشدن، بیحسی در دستها، و گاهی ضعف عضلانی در بازو یا انگشتان است. این علائم معمولاً هنگام حرکت گردن شدیدتر میشوند.
درمان خانگی فشردگی عصب گردن چیست؟
فشردگی عصب گردن چون دلایل مهمی مانند بیرونزدگی دیسک و آرتروز دارد، بهتر است برای درمان آن به پزشک مراجعه شود، اما به طور کلی درمان خانگی شامل استراحت کوتاه، استفاده از کمپرس سرد یا گرم برای کاهش التهاب، مصرف کوتاهمدت داروهایی مثل ایبوپروفن، و انجام حرکات کششی ملایم (زیرنظر فیزیوتراپ) برای کاهش فشار روی عصب است.
آیا فشردگی عصب گردن خطرناک است؟
گرفتگی عصب گردن معمولا خطرناک نیست، اما در صورت بیتوجهی و عدم درمان بهموقع ممکن است منجر به ضعف عضلانی مزمن، آسیب دائمی عصب، و حتی مشکلاتی مانند کاهش توانایی دستها شود.
